Hayatı süsleyen akşamlar

1994’te folklorcular Asif Hacılı ve Habib İdrisi, bayramların dışında Ahıskalıların hayatını neyin süslediğini sıraladı. Bunlar «yığınak», «sıra türküsü», «sıra oyunu», «sıra masalı», «fincan-yüzük», «süpürge seyri» adlı eğlenceler, âşık meclisleri ve nağıl geceleri — masal akşamlarıdır.

Adlar kendini anlatıyor: «sıra» — sırayla, yani türkü, oyun ve masal halka hâlinde; «fincan-yüzük» — fincan ve yüzük. Bunların tam olarak nasıl oynandığını kaynak açıklamıyor. Büyükleriniz hatırlıyorsa bize anlatın — bu bilgi kolayca kaybolur.

Ne anlatılırdı

Hacılı’nın kayıtlarına göre Ahıskalılarda çok sayıda gündelik ve macera-mizah masalı, mitik anlatı ve dinî rivayet var — dünyanın yaratılışı, Hızır ile Musa üzerine. Kahramanlar evliyalar ve zahitler (Şaban Dede, Ahmet Dede), halk pehlivanları, destan kahramanları — Kerem, Türkmen Güzeli. Bir de gerçek insanlar: Sultan Ahmet, Âşık Şenlik.

Masal kısa başlar — «keçmişde…» ya da «biri var idi, biri yox idi». Bazen anlatıcı doğrudan olaya geçer.

Sürgünde masal

1944’ten sonra halkın ne kendi toprağı ne de ana dilinde okulu kaldı. Hacılı’ya göre o zaman folklor, ahlaki değerleri çocuklara aktarmanın ve birliği korumanın en önemli, kimi zaman tek yolu oldu.

Masal değişti:

  • kısaldı, artık daha çok çocuklar dinliyor;
  • yeni masallarda gerçek insanlar anlatılıyor — anlatıcının akrabaları, tanıdıkları;
  • olağanüstü olay memleket köylerine «yerleştiriliyor» — Gule’ye, Adıgün’e;
  • Al arvadı (loğusalara zarar veren iyesi) hikâyesini bir anlatıcı kendi ninesinin başından geçmiş gibi anlatıyor.

Artık çok şey yazıya da geçiyor: mektuplar, günlükler, hatıralar. Birkaç Ahıskalı yazar Azerbaycan Yazarlar Birliği’ne üye oldu ve Ahıska Türk yazarları birliğini kurdu.

Sizin aileniz

Ninenizin anlattığı masal da destan kadar folklordur. Onu Sesler bölümünde kaydedin, kısa da olsa. Kayıt ekranında büyüklere sorulacak on iki soru var: sohbete başlamanıza yardım eder.

Kaynaklar