Operasyon
Sürgün 14–26 Kasım 1944’te yapıldı. Hazırlık için saatler verildi; erkeklerin çoğu o sırada cephedeydi. Ahıska Türkleriyle birlikte Kürtler ve Hemşinliler de sürüldü.
Sayılar
NKVD verilerine göre 212 köyden 92.307 Türk sürüldü; diğer hesaplar 92.307 ile 94.955 kişi arasında bir sayı verir, Kürtler ve Hemşinlilerle birlikte yaklaşık 115 bin. Resmî kayıtlara göre Özbek SSC’ye 52.163, Kazak SSC’ye 25.598, Kırgız SSC’ye 10.546 kişi yerleştirildi.
Yol
İnsanlar yaklaşık bir ay yük vagonlarında taşındı. 17 Kasım 1944’e kadar 81.234 kişi gönderilmişti; son trenler Ocak 1945 sonunda Taşkent’e vardı.
Kayıplar
Farklı hesaplara göre yolda ve yeni yerdeki ilk yıllarda 12.500 ile 15.000 arasında insan öldü; daha yüksek tahminler de vardır.
Özel iskân
Sürgün edilenler komendantlık denetimi altında yaşadı. 1948 kararnamesi onların yerleştirildikleri yerlerde sonsuza dek kalacaklarını ilan etti. 28 Nisan 1956 kararnamesi özel iskân kısıtlamalarını kaldırdı, ama eve dönüşe izin vermedi. 14 Kasım 1989’da SSCB Yüksek Sovyeti halkların zorla yerinden edilmesini yasa dışı ve suç olarak tanıdı.
Hafıza
14 Kasım’da halk götürülenleri anar. Anma Günü sayfasında Hafıza Kitabı’na bir ad yazabilir, bir büyüğün sesini kaydedebilir, akrabalarınızı çağırabilirsiniz; dağılış haritasında ise halkın 1944’ten bugüne yolunu görebilirsiniz.