TakvimHalkın günleri, Meclis ve yakınların doğum günleri
Evin radyosuSaz, ney, enstrümantal
Bütün ev için tek müzik—
Bir büyüğün ilk sesini kaydedin — plaklara radyo eklenecek. Ses kaydının yanında ve Meclis’te müzik kendiliğinden susar, yoksa kayda girer. Film oynarken de.
Kendinize göre ayarlayınHer madde gerçekten zorlaştıran bir şey için
Yazı boyutu
Ses
Dil
Misafirsiniz — buradaki canlı her şey örnek.Misafirsiniz: buradaki canlı her şey örnek bir evden; içindeki insanlar hayalî. Kulübe katılın — gerçeği açılsın.
Halkımızın yazdıkları ve yayımladıkları — ve onun hakkında yazılanlar. Her şey kaynağıyla; taraması olanın bağlantısı var.
37
kayıt kütüphanede
Kimden başlıyoruz
Ömer Faik Nemanzade
24 Aralık 1872’de Ahıska yakınlarındaki Azgur köyünde doğdu. Aydınlatıcı, gazeteci ve yayıncı: «Geyret» matbaasının sahibi ve İstanbul’dan Tebriz’e kadar okunan «Molla Nasreddin» mizah dergisinin (Tiflis, 1906) kurucularından. 10 Ekim 1937’de Tiflis’te kurşuna dizildi. Makalelerini, kitaplarını ve çalıştığı gazeteleri burada ilk olarak topluyoruz — her kaydın kaynağıyla.
36 sayfalık kitapçık, Nisan 1905’te çıktı. Yayımlayan Şirmemmed Hüseynov’a göre Azerbaycan’da matbaacılık ve basın tarihi üzerine ilk eserlerden biridir. Aslı AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır; tam taraması omarfaig.info’da.
Farklı yazarların başlıktaki soruya verdiği cevaplardan oluşan derleme — 47 sayfa. Ömer Faik’in bölümünün adı «Nemanzade’nin cevabı». Aslı AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır.
Elyazması korundu; kitap 1985’te Bakü’de çıktı, 2014’te yeniden basıldı.
Ayrıntılar
Ömer Faik’in 1927’de emekli olduktan sonra üzerinde çalıştığı ve bitiremediği hatıralar: 1937 yazında Ahıska’da tutuklandı. Elyazması AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır; kitabı Şamil Gurbanov yayına hazırladı (Bakü, 1985, 124 s.), 2014’te yeniden basıldı.
M. Fahrettin Kırzıoğlu (1917–2005)1975ErzurumTürkçe
Kısaca
Osmanlı Devleti’nin 1451–1590 yıllarında Kafkasya’ya ilerleyişinin tarihi.
Bu yıllarda, 1578’de Ahıska bölgesi de Osmanlı’ya katıldı — bununla ilgili yazımız: «Ahıska: 1829’a kadar bölgenin tarihi».
Yazar Kars yakınlarındaki bir köyden; kitap 1967 tarihli doktora tezidir.
Ayrıntılar
1967 tarihli doktora tezi, 1975’te Erzurum’da kitap olarak basıldı: Osmanlıların 1451–1590 yıllarındaki Kafkasya seferlerinin tarihi. Ahıska bölgesinin Osmanlı’ya katıldığı 1578 de bu yıllara düşer.
«Atasözleri» bölümümüzdeki 719 atasözünün hepsi bu kitaptan.
Atasözlerinin açıklaması yalnızca ana dili konuşanın doğruladığı yerlerde var.
Ayrıntılar
Ahıska Türklerinin folklor derlemesi: atasözleri, türküler, anlatılar, âşıkların hayatları. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı yayını. «Atasözleri» bölümümüzdeki 719 atasözü buradandır (Ahıska Lingo transliterasyonuyla). Basım yılı doğrulanıyor.
Kaynak: «Azerbaycan» Üniversitesi (au.edu.az) — Prof. Asif Hacıyev’in kitapları hakkında haber; Ahıska Lingo atasözü derlemi.
Üçüncü il
«Üçüncü il» («Üçüncü yıl»)
Ömer Faik Nemanzade, H. G. Sanılı, H. Ahundov1927Bakü, «Azərnəşr»Azerbaycan Türkçesi
Kısaca
Okul çocukları için kitap: derste okunacak kısa hikâyeler.
Sovyet yıllarında Ömer Faik ders kitapları üzerinde çok çalıştı — bu onlardan biri.
1927’den 1930’a dört yıl üst üste basıldı.
Ayrıntılar
Çocuklar için kısa hikâyelerden oluşan, üç yazarın birlikte yazdığı okul kitabı. 1928, 1929 ve 1930’da genişletilerek yeniden basıldı.
Hacılı’nın Ahıska kültürü üzerine kitabı — büyüklerin ağzından derlenmiş metinlerle.
Rivayetler, masallar, âşık destanları, eski hayat üzerine anlatılar.
Yazarın 2022 makalesi buna dayanır — «Âşıklar» ve «Masal geceleri» yazılarımızın ana kaynağı.
Ayrıntılar
Alt başlığı — «Ahıska Türklerinin etnik kültürü». Yazarın Ahıskalılardan derlediği sözlü metinler: rivayetler, masallar, destan parçaları, eski hayat üzerine anlatılar. Hacılı sonraki çalışmalarında sürekli bu kitaba başvurur.
«Vatan bilgisi» — Ahıska yöresi üzerine bir kitap.
Yazarı 1980’lerden beri Ahıskalıların hafızasını derleyen bir folklorcu.
Ayrıntılar
Asif Hacılı’nın Ahıskalıların vatanı üzerine kitabı; adı «vatan bilgisi» demek. Onu yalnızca kaynakçada gördük — evinizde varsa içinde ne olduğunu bize anlatın.
Türkü, masal ve rivayet sürgünü nasıl atlattı — kitabın konusu.
Kısası — yazarın 2022 makalesinde ve «Masal geceleri» yazımızda.
Ayrıntılar
Sürgünde Ahıska folkloru üzerine kitap. Aynı konuda yazarın 2022 makalesi aşağıda, «Makaleler ve araştırmalar»da: ne toprak ne ana dilinde okul varken folklor halkın birliğini nasıl korudu.
Kaynak: P. Polyan’ın «Ne po svoyey vole…» kitabındaki kaynakça (Moskova, 2001; tam metin — demoscope.ru).
Mesheti’den Türkler: rehabilitasyona uzun yol (1944–1994)
«Mesheti’den Türkler: rehabilitasyona uzun yol (1944–1994)»
N. F. Bugay1994Moskova, «ROSS» yayıneviRusça
Kısaca
Bütünüyle halkımızın 1944 sonrası kaderine ayrılmış bir kitap.
Trenlerden 1994’e elli yıl.
Yazarı, sürgünler üzerine belgeler derlemesini de hazırlayan tarihçi (yukarıda).
Ayrıntılar
Tarihçi Nikolay Bugay’ın kitabı — sürgünden sonraki elli yıl, halkın rehabilitasyona uzun yolu üzerine 162 sayfa.
Kaynak: P. Polyan’ın «Ne po svoyey vole…» kitabındaki kaynakça (Moskova, 2001; tam metin — demoscope.ru).
Kendi isteğiyle değil… SSCB’de zorunlu göçlerin tarihi ve coğrafyası
«Kendi isteğiyle değil… SSCB’de zorunlu göçlerin tarihi ve coğrafyası»
Pavel Polyan2001Moskova, OGİ — MemorialRusça
Kısaca
SSCB’nin bütün sürgünleri tek kitapta: kim, ne zaman, nereden nereye — haritalarla.
Halkımız dönmesine izin verilmeyenler arasında; ona ayrı bir bölüm ayrılmış.
Tamamı ücretsiz okunabilir — «Demoskop» sitesinde.
Ayrıntılar
SSCB’deki bütün sürgünler üzerine başlıca başvuru eseri — haritalar ve tablolarla 328 sayfa. «Mesheti Türklerinin rehabilitasyonu» adlı ayrı bir bölümü var. Tam metni «Demoskop» sitesinde.
Kaynak: Eserin kendisi (künye ve içindekiler), demoscope.ru.
The Meskhetian Turks at a Crossroads
«The Meskhetian Turks at a Crossroads» («Yol ayrımında Ahıska Türkleri»)
Ed. Tom Trier ve Andrey Hanjin2007Münster, LIT Verlag; Rusça baskısı — Sankt-Peterburgİngilizce; Rusça baskısı var
Kısaca
Halkımız üzerine büyük bir araştırma — 663 sayfa, Ahıskalıların yaşadığı bütün ülkelerde çalışma.
Her ailenin sorusu: evimiz nerede, nereye gitmek istiyoruz.
İngilizce ve Rusça baskıları var.
Ayrıntılar
Avrupa Azınlık Sorunları Merkezi’nin (ECMI) 2004–2006 araştırmasının sonucu — 663 sayfa. Ahıskalılar her ülkede nasıl yaşıyor, «ev» onlar için ne, dönmek istiyorlar mı. Rusçası da yayımlandı.
Kaynak: ECMI yayın veri tabanı (ISBN 978-3-8258-9628-7); LIT Verlag.
Meskhetian Turks: An Introduction to their History, Culture and Resettlement Experiences
«Meskhetian Turks: An Introduction to their History, Culture and Resettlement Experiences»
Ayşegül Aydıngün ve diğerleri2006Washington, Center for Applied Linguisticsİngilizce
Kısaca
Amerika’ya Ahıskalıların kim olduğunu anlatmak — yeni komşular için kısa bir kitap.
Baş yazarı — ömrünü halkımızı araştırmaya vermiş sosyolog Ayşegül Aydıngün.
ABD’de çocuğunuzun öğretmenine güzel bir hediye.
Ayrıntılar
2004–2006’da binlerce Ahıskalı aile ABD’ye yerleşirken onları karşılayanlar için hazırlanmış tanıtım kitabı: tarih, kültür, aile, gelenekler.
Kaynak: OpenMETU kataloğu (ODTÜ); MENAdoc, Halle Üniversitesi kütüphanesi.
Gazeteler6
«Şərqi-Rus» («Şark-i Rus»)
Yayıncı ve başyazar — Mehmed Ağa Şahtahtlı1903–1905TiflisAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle
Kısaca
1891’de «Keşkül» kapandıktan sonra on iki yıl içinde Tiflis’te Türkçe çıkan ilk gazete; haftada üç kez çıkardı.
Ömer Faik burada «Ahıska» başlıklı yazılarını yayımladı (1903, 1904).
Celil Memmedkuluzade de burada çalıştı; gazete kapanınca matbaasını ikisi birlikte alıp adını «Geyret» koydu.
Ayrıntılar
Sosyal-siyasi ve edebî gazete (12 Nisan 1903 — 28 Ocak 1905). Celil Memmedkuluzade burada editör olarak çalıştı, yazarları arasında Ömer Faik Nemanzade de vardı: «Molla Nasreddin»in gelecekteki iki kurucusu.
Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Azərbaycan (qəzet, 1918)» maddesi; omarfaig.info, «Azərbaycan» yazıları bölümü. Kapak: İlk sayı, 15 Eylül 1918. Kamu malı, Wikimedia Commons
«Tercüman»
Yayıncı — İsmail Gaspıralı1883–1918BahçesarayTürkçe, Arap harfleriyle (ve Rusça)
Kısaca
İsmail Gaspıralı’nın Bahçesaray gazetesi — 35 yıl boyunca imparatorluğun bütün Türkleri okudu.
1900’de Ömer Faik’in «Ahıska’dan» yazısı burada çıktı.
1944’te sürülen iki halkın bağı: Kırım Tatarları ve Ahıskalılar.
Ayrıntılar
Rusya İmparatorluğu Türklerinin başlıca gazetesi; Kırım’da aydınlatıcı İsmail Gaspıralı çıkardı. Genç Ömer Faik burada «Şeki’den» (1898) ve «Ahıska’dan» (1900) yazılarını yayımladı.
Kaynak: Vikipedi, «Terciman» ve «Tərcüman (qəzet)» maddeleri; omarfaig.info — kaynakça. Kapak: İlk sayı, 10 Nisan 1883. Kamu malı, Wikimedia Commons
Dergiler3
Molla Nasreddin
Celil Memmedkuluzade, Ömer Faik Nemanzade ve diğerleri1906–1931Tiflis → Tebriz → BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle
Kısaca
1906’da Tiflis’te Celil Memmedkuluzade ve Ahıskalı Ömer Faik tarafından kuruldu; onların «Geyret» matbaasında basıldı.
Her sayının yarısı resimdi — okuma yazma bilmeyenler de anlasın diye.
1931’e kadar Tiflis, Tebriz ve Bakü’de çıktı; bütün sayılar mnjurnal.az’da.
Ayrıntılar
1906’da Tiflis’te kurulan mizah dergisi. Ahıskalı Ömer Faik Nemanzade kurucularındandır: dergi onun «Geyret» matbaasında basılırdı. Cehalete, batıl inançlara ve zulme güldü — bu yüzden İstanbul’dan Tebriz’e kadar okundu.
Kaynak: AMEA Füzuli Elyazmaları Enstitüsü — bütün sayıların arşivi (mnjurnal.az); Azerbaycan Milli Kütüphanesi — «Molla Nasreddin 120» sergisi; Wikipedia, «Molla Nasraddin (magazine)». Kapak: İlk sayı, 1906. Kamu malı, Wikimedia Commons
Editörü — «Ahıska Bölgesi ve Ahıska Türkleri» kitabının yazarı Yunus Zeyrek.
Ayrıntılar
Ahıska tarihi ve kültürü üzerine mevsimlik dergi. Hem akademisyenler hem Ahıskalılar yazdı — örneğin Asif Hacılı’nın «Hatıralarda Ahıska yurdu» (2011).
Kaynak: Derginin sitesi (ahiska.org.tr); A. Hacılı’nın makalesinde 2011 ve 2019 sayılarına atıflar (2022).
Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi
«Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi»
Yayıncı — Minara Aliyeva Çınar2021’den beri, yılda iki kezBursaTürkçe, Azerbaycan Türkçesi vb.
Kısaca
Tamamen halkımıza ayrılmış bilimsel dergi.
Tarih, dil, folklor, aile — farklı ülkelerden bilim insanlarının makaleleri.
Hepsi ücretsiz: her makale tam olarak açılır.
Ayrıntılar
Tamamen Ahıska’ya ayrılmış bilimsel dergi (ISSN 2792-0747). Bütün makaleler Zenodo’da CC BY 4.0 lisansıyla açık erişimde. Birkaçı aşağıda, «Makaleler ve araştırmalar»da.
Kaynak: Uluslararası ISSN merkezi (portal.issn.org); Zenodo.
Makaleler ve araştırmalar10
Neredeyse hepsi açık erişimde: «Oku»ya basın, makale ücretsiz ve tam olarak açılır.
elyazması, 25 Mayıs 1936
«„Molla Nasreddin“ dergisi nedir?»
Ömer Faik Nemanzadeelyazması, 25 Mayıs 1936AMEA Elyazmaları EnstitüsüAzerbaycan Türkçesi
Kısaca
İlk ağızdan: 1905 Tiflis’inde iki dost sade insanlar için bir dergi çıkarmaya nasıl karar verdi.
1936’da, tutuklanmasından bir yıl önce yazıldı; elyazması Bakü’de korunuyor.
Tam metin — «Oku» bağlantısında.
Ayrıntılar
Ömer Faik’in ölümünden bir yıl önce derginin nasıl tasarlandığını, nasıl kurulduğunu ve ne için mücadele ettiğini anlattığı altı sayfalık elyazması. Metin arşiv sitesinde yayımlandı.
E. H. Paneş, L. B. Yermolov1990«Sovetskaya etnografiya» dergisi, sayı 1Rusça
Kısaca
Halkımız üzerine erken Sovyet bilimsel makalelerinden biri — 1990.
1988–1989’da Ahıskalılarla yapılan canlı görüşmelere dayanır.
Tam metni ücretsiz — derginin arşivinde.
Ayrıntılar
İki Sovyet etnografın 1989 Fergana olaylarının hemen ardından, 1988–1989 saha malzemelerine dayanarak yazdığı makale: kültür, sürgün tarihi, farklı cumhuriyetlerdeki durum. Halkın kendine verdiği ad — «Türk» — kaydedilmiş.
Kaynak: «Etnografiçeskoye obozreniye» dergisinin arşivi (Rusya Bilimler Akademisi Etnoloji ve Antropoloji Enstitüsü).
2004
«Between Integration and Resettlement: The Meskhetian Turks»
Oskari Pentikäinen, Tom Trier2004Flensburg, ECMI (Working Paper no. 21)İngilizce
Kısaca
Ahıskalılar 2004’te nerede ve nasıl yaşıyordu — ülke ülke.
ECMI’nin 2007’deki büyük araştırmasının öncüsü.
Tam metni ücretsiz.
Ayrıntılar
Avrupa Azınlık Sorunları Merkezi raporu — 54 sayfa: Ahıskalılar kim, sürgünlerin tarihi, Gürcistan, Azerbaycan, Ukrayna, Rusya, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’deki durum, Ahıska örgütleri.
Kaynak: Eserin kendisi (ECMI, 2004); kopya — ETH Zürich.
2024
«Ömer Faik Numanzade’nin Ahıska Türklerinin haklarını korumak için verdiği mücadelenin bazı yönleri»
İkram Çınar2024Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 4, s. 1, ss. 17–41Türkçe
Kısaca
Ömer Faik yalnızca gazeteci değildi: 1918–1920’de yöresinin savunucusu oldu.
Nasıl oldu ve neden başarılamadı.
Ömer Faik yazımızın devamı.
Ayrıntılar
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Kafkasya’da imparatorluklar çökerken Ömer Faik’in Ahıskalıların haklarını nasıl savunduğu ve yöre için özel bir statü istediği üzerine makale.
Yazarın 1986–1990 derlemelerine dayanarak 1944 sonrası Ahıska folkloru üzerine makale: âşıklar, destanlar, masallar, rivayetler ve sürgünde nasıl değiştikleri.
Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.7537638.
2022
«Ahıska Türklerinin etnik kimliğini korumada bir faktör olarak aile ve akrabalık ilişkileri»
Svetlana Akkiyeva2022Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 2, s. 1, ss. 14–25Türkçe
Kısaca
Ahıskalılar birçok ülkede yaşayıp nasıl halk olarak kaldı? Yazarın cevabı — aile ve akrabalık.
Kabardey-Balkar’daki ailelerle görüşmelere dayanır.
Soy Ağacımızın da varlık nedeni.
Ayrıntılar
Kabardey-Balkar’daki Ahıska aileleri arasında saha araştırması: aile ve akrabalık, halkın seksen yıla yakın dağınık yaşayıp kendini kaybetmemesine nasıl yardım etti.
Ömer Faik Nemanzade arşivi: biyografi, «Molla Nasreddin» ve «Azerbaycan» yazıları, seçmeler PDF olarak, bibliyografya. Azerbaycanca, Rusça, Türkçe, İngilizce.
Bölge ve halk üzerine dergi (editör Yunus Zeyrek): makalelerin bir kısmı sitede, son sayı 54–55 (2019). Eski sayıları dergi e-postayla gönderiyor: bizimahiska@ahiska.org.tr.
Site güvenli bağlantı olmadan açılıyor — tarayıcı uyarabilir.
Arşivlerde — yazılı başvuruyla ya da okuma salonunda