Misafirsiniz — buradaki canlı her şey örnek.

Giriş
Basılı söz arşivi: eski kitap dolapları, gazete askısı, yeşil lambalı masa ve dergi yığını, belge çekmeceli dolap
Basılı söz arşivi: eski kitap dolapları, gazete askısı, yeşil lambalı masa ve dergi yığını, belge çekmeceli dolap

Halkın bilgisi

Kitaplar ve gazeteler

Halkımızın yazdıkları ve yayımladıkları — ve onun hakkında yazılanlar. Her şey kaynağıyla; taraması olanın bağlantısı var.

37
kayıt kütüphanede
Ömer Faik Nemanzade

Kimden başlıyoruz

Ömer Faik Nemanzade

24 Aralık 1872’de Ahıska yakınlarındaki Azgur köyünde doğdu. Aydınlatıcı, gazeteci ve yayıncı: «Geyret» matbaasının sahibi ve İstanbul’dan Tebriz’e kadar okunan «Molla Nasreddin» mizah dergisinin (Tiflis, 1906) kurucularından. 10 Ekim 1937’de Tiflis’te kurşuna dizildi. Makalelerini, kitaplarını ve çalıştığı gazeteleri burada ilk olarak topluyoruz — her kaydın kaynağıyla.

Ansiklopedideki yazı →Azgur köyü →

Yazılarının nerede saklandığını biliyor musunuz, evinizde eski gazeteler ya da yazarlarımızın kitapları var mı? Bize anlatın — doğrulayıp ekleriz.

Kitaplar18

«Sansürce izin verilmiştir, 2 Nisan 1905» damgalı 1905 kapağı. Kamu malı; tarama — omarfaig.info

«Nəşri-asarə dəvət» («Eserleri yayımlamaya davet»)

Ömer Faik Nemanzade1905Tiflis, «Geyret» matbaasıAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • Ömer Faik’in ilk kitabı: sansür 2 Nisan 1905’te izin verdi.
  • Bir yıl sonra «Molla Nasreddin»i basmaya başlayacak olan Tiflis’teki «Geyret» matbaasında çıktı.
  • 36 sayfanın tamamının taraması arşiv sitesinde okunabilir.
Ayrıntılar

36 sayfalık kitapçık, Nisan 1905’te çıktı. Yayımlayan Şirmemmed Hüseynov’a göre Azerbaycan’da matbaacılık ve basın tarihi üzerine ilk eserlerden biridir. Aslı AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır; tam taraması omarfaig.info’da.

Oku

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Ömər Faiq Nemanzadə» maddesi («Əsərləri»); omarfaig.info, «Nəşri-Asarə Dəvət» sayfası (Ş. Hüseynov’un önsözü ve tarama).
Kapak: «Sansürce izin verilmiştir, 2 Nisan 1905» damgalı 1905 kapağı. Kamu malı; tarama — omarfaig.info

«Bizə hansı elmlər lazımdır» («Bize hangi ilimler lazım»)

Derleme; yazarları arasında Ömer Faik Nemanzade, Ahund Ebuturab, Ali Bey Hüseyinzade1907Tiflis, «Geyret» matbaasıAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • Tek bir kitap değil, basında bir tartışma: birkaç yazar «Bize hangi ilimler lazım?» sorusuna cevap veriyor.
  • Aralarında «Nemanzade’nin cevabı» ile Ömer Faik ve Ali Bey Hüseyinzade var.
  • 1907’de «Geyret»te çıktı; aslı Bakü’deki Elyazmaları Enstitüsü’nde.
Ayrıntılar

Farklı yazarların başlıktaki soruya verdiği cevaplardan oluşan derleme — 47 sayfa. Ömer Faik’in bölümünün adı «Nemanzade’nin cevabı». Aslı AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Ömər Faiq Nemanzadə» maddesi («Əsərləri» bölümü); omarfaig.info — «Kitab, qəzet, jurnal siyahısı».

«Xatirələrim» («Hatıralarım»)

Ömer Faik Nemanzade1927’den sonra yazıldı; 1985’te yayımlandıBakü, «Gənclik» (hazırlayan Şamil Gurbanov)Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • 20. yüzyıl başının basını ve insanları üzerine hatıralar — Ömer Faik bunları 1927’den sonra, emekliliğinde yazdı.
  • Bitiremedi: 1937 yazında Ahıska’da tutuklandı, ekimde kurşuna dizildi.
  • Elyazması korundu; kitap 1985’te Bakü’de çıktı, 2014’te yeniden basıldı.
Ayrıntılar

Ömer Faik’in 1927’de emekli olduktan sonra üzerinde çalıştığı ve bitiremediği hatıralar: 1937 yazında Ahıska’da tutuklandı. Elyazması AMEA Elyazmaları Enstitüsü’nde saklanır; kitabı Şamil Gurbanov yayına hazırladı (Bakü, 1985, 124 s.), 2014’te yeniden basıldı.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Ömər Faiq Nemanzadə» maddesi («Əsərləri» bölümü); omarfaig.info — «Kitab, qəzet, jurnal siyahısı».

«Ahıska Bölgesi ve Ahıska Türkleri»

Yunus Zeyrek2001AnkaraTürkçe

Kısaca

  • Ahıska bölgesi ve halkı üzerine 2001’de Ankara’da yayımlanan genel bir kitap.
  • Yazarı Gazi Üniversitesi öğretim üyesi; 2004’ten beri «Bizim Ahıska» dergisini çıkarıyor.
  • Türk araştırmacılar bölgeyi yazarken sık sık bu kitaba başvurur.
Ayrıntılar

Ahıska bölgesi ve halkı üzerine genel bir kitap. Yazarı Ankara’daki Gazi Üniversitesi’nde öğretim üyesi ve «Bizim Ahıska» dergisinin editörüdür.

Kaynak: Katalog bilgileri (1000kitap.com: Pozitif Matbaacılık, Ankara, 2001); «Bizim Ahıska» dergisinin sitesi (ahiska.org.tr).

«Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi (1451–1590)»

M. Fahrettin Kırzıoğlu (1917–2005)1975ErzurumTürkçe

Kısaca

  • Osmanlı Devleti’nin 1451–1590 yıllarında Kafkasya’ya ilerleyişinin tarihi.
  • Bu yıllarda, 1578’de Ahıska bölgesi de Osmanlı’ya katıldı — bununla ilgili yazımız: «Ahıska: 1829’a kadar bölgenin tarihi».
  • Yazar Kars yakınlarındaki bir köyden; kitap 1967 tarihli doktora tezidir.
Ayrıntılar

1967 tarihli doktora tezi, 1975’te Erzurum’da kitap olarak basıldı: Osmanlıların 1451–1590 yıllarındaki Kafkasya seferlerinin tarihi. Ahıska bölgesinin Osmanlı’ya katıldığı 1578 de bu yıllara düşer.

Oku

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, «Kırzıoğlu, Mehmet Fahrettin» maddesi (S. Esin Dayı).

«Ahıska Türk Folkloru»

Asif HacılıTürkçe

Kısaca

  • Ahıska Türklerinin folklor derlemesi: atasözleri, türküler, anlatılar, âşıkların hayatları.
  • «Atasözleri» bölümümüzdeki 719 atasözünün hepsi bu kitaptan.
  • Atasözlerinin açıklaması yalnızca ana dili konuşanın doğruladığı yerlerde var.
Ayrıntılar

Ahıska Türklerinin folklor derlemesi: atasözleri, türküler, anlatılar, âşıkların hayatları. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı yayını. «Atasözleri» bölümümüzdeki 719 atasözü buradandır (Ahıska Lingo transliterasyonuyla). Basım yılı doğrulanıyor.

Kaynak: «Azerbaycan» Üniversitesi (au.edu.az) — Prof. Asif Hacıyev’in kitapları hakkında haber; Ahıska Lingo atasözü derlemi.

«Üçüncü il» («Üçüncü yıl»)

Ömer Faik Nemanzade, H. G. Sanılı, H. Ahundov1927Bakü, «Azərnəşr»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • Okul çocukları için kitap: derste okunacak kısa hikâyeler.
  • Sovyet yıllarında Ömer Faik ders kitapları üzerinde çok çalıştı — bu onlardan biri.
  • 1927’den 1930’a dört yıl üst üste basıldı.
Ayrıntılar

Çocuklar için kısa hikâyelerden oluşan, üç yazarın birlikte yazdığı okul kitabı. 1928, 1929 ve 1930’da genişletilerek yeniden basıldı.

Kaynak: omarfaig.info — «Kitab, qəzet, jurnal siyahısı».

«Qəribəm bu vətəndə» («Bu vatanda garibim»)

Asif Hacılı1992Bakü, «Gənclik»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • Hacılı’nın Ahıska kültürü üzerine kitabı — büyüklerin ağzından derlenmiş metinlerle.
  • Rivayetler, masallar, âşık destanları, eski hayat üzerine anlatılar.
  • Yazarın 2022 makalesi buna dayanır — «Âşıklar» ve «Masal geceleri» yazılarımızın ana kaynağı.
Ayrıntılar

Alt başlığı — «Ahıska Türklerinin etnik kültürü». Yazarın Ahıskalılardan derlediği sözlü metinler: rivayetler, masallar, destan parçaları, eski hayat üzerine anlatılar. Hacılı sonraki çalışmalarında sürekli bu kitaba başvurur.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Ahıska Türkleri: vatan bilgisi»

Asif Hacılı2009ARTA yayınlarıAzerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • «Vatan bilgisi» — Ahıska yöresi üzerine bir kitap.
  • Yazarı 1980’lerden beri Ahıskalıların hafızasını derleyen bir folklorcu.
Ayrıntılar

Asif Hacılı’nın Ahıskalıların vatanı üzerine kitabı; adı «vatan bilgisi» demek. Onu yalnızca kaynakçada gördük — evinizde varsa içinde ne olduğunu bize anlatın.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Ahıska Türklerinin sürgün folkloru»

Asif Hacılı2014Bakü, «Mütərcim»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • Türkü, masal ve rivayet sürgünü nasıl atlattı — kitabın konusu.
  • Kısası — yazarın 2022 makalesinde ve «Masal geceleri» yazımızda.
Ayrıntılar

Sürgünde Ahıska folkloru üzerine kitap. Aynı konuda yazarın 2022 makalesi aşağıda, «Makaleler ve araştırmalar»da: ne toprak ne ana dilinde okul varken folklor halkın birliğini nasıl korudu.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Ahıska Türkleri: inanç dünyası»

Asif Hacılı2014Bakü, «Mütərcim»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • «İnanç dünyası» — Ahıskalıların halk inancı üzerine bir kitap.
  • Onu yalnızca kaynakçada gördük — sizde varsa bize anlatın.
Ayrıntılar

Ahıskalıların halk inançları üzerine kitap. Bazı konuları — dedeler, Al arvadı — Hacılı 2022 makalesinde de ele alır.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Ata yurdum Ahıska»

A. Piriyev, S. Piriyeva2001Bakü, «Mütərcim»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • Ahıska toprağı üzerine bir hatıra kitabı.
  • Hacılı’nın çalışmasında Ahıska folklorunun kaynakları arasında anılır.
Ayrıntılar

Bakü’de yayımlanan, Ahıska yöresi üzerine bir kitap. Asif Hacılı onu Ahıska folklorunun kaynakları arasında sayar.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Baba ocağı – ana sıcağı»

N. Sasıyev2007Bakü, «Mütərcim»Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • Ahıska Türklerinin folklor derlemesi — Hacılı’nın kaynakçasında böyle tanımlanır.
  • Adı ev üzerine bir söz: baba ocağı, ana sıcağı.
Ayrıntılar

Ahıska Türklerinin folklor derlemesi.

Kaynak: A. Hacılı’nın makalesindeki kaynakça (Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, 2022, Zenodo).

«Iosif Stalin — Lavrentiy Beriya’ya: „Onları sürmek gerek…“»

Derleyen N. F. Bugay1992Moskova, «Drujba narodov»Rusça

Kısaca

  • Arşivler açılmaya başladığında, 1992’de çıkan SSCB sürgünleri belgeler derlemesi.
  • Emirler, raporlar, bilgi notları — devletin kendi sesi, aktarmasız.
  • Derleyen — Mesheti’den Türkler üzerine de kitabı olan tarihçi Nikolay Bugay.
Ayrıntılar

Belgeler, olgular, yorumlar — 286 sayfa. SSCB halklarının sürgünü üzerine gizliliği kaldırılmış belgeler derlemesi.

Kaynak: P. Polyan’ın «Ne po svoyey vole…» kitabındaki kaynakça (Moskova, 2001; tam metin — demoscope.ru).

«Mesheti’den Türkler: rehabilitasyona uzun yol (1944–1994)»

N. F. Bugay1994Moskova, «ROSS» yayıneviRusça

Kısaca

  • Bütünüyle halkımızın 1944 sonrası kaderine ayrılmış bir kitap.
  • Trenlerden 1994’e elli yıl.
  • Yazarı, sürgünler üzerine belgeler derlemesini de hazırlayan tarihçi (yukarıda).
Ayrıntılar

Tarihçi Nikolay Bugay’ın kitabı — sürgünden sonraki elli yıl, halkın rehabilitasyona uzun yolu üzerine 162 sayfa.

Kaynak: P. Polyan’ın «Ne po svoyey vole…» kitabındaki kaynakça (Moskova, 2001; tam metin — demoscope.ru).

«Kendi isteğiyle değil… SSCB’de zorunlu göçlerin tarihi ve coğrafyası»

Pavel Polyan2001Moskova, OGİ — MemorialRusça

Kısaca

  • SSCB’nin bütün sürgünleri tek kitapta: kim, ne zaman, nereden nereye — haritalarla.
  • Halkımız dönmesine izin verilmeyenler arasında; ona ayrı bir bölüm ayrılmış.
  • Tamamı ücretsiz okunabilir — «Demoskop» sitesinde.
Ayrıntılar

SSCB’deki bütün sürgünler üzerine başlıca başvuru eseri — haritalar ve tablolarla 328 sayfa. «Mesheti Türklerinin rehabilitasyonu» adlı ayrı bir bölümü var. Tam metni «Demoskop» sitesinde.

Oku

Kaynak: Eserin kendisi (künye ve içindekiler), demoscope.ru.

«The Meskhetian Turks at a Crossroads» («Yol ayrımında Ahıska Türkleri»)

Ed. Tom Trier ve Andrey Hanjin2007Münster, LIT Verlag; Rusça baskısı — Sankt-Peterburgİngilizce; Rusça baskısı var

Kısaca

  • Halkımız üzerine büyük bir araştırma — 663 sayfa, Ahıskalıların yaşadığı bütün ülkelerde çalışma.
  • Her ailenin sorusu: evimiz nerede, nereye gitmek istiyoruz.
  • İngilizce ve Rusça baskıları var.
Ayrıntılar

Avrupa Azınlık Sorunları Merkezi’nin (ECMI) 2004–2006 araştırmasının sonucu — 663 sayfa. Ahıskalılar her ülkede nasıl yaşıyor, «ev» onlar için ne, dönmek istiyorlar mı. Rusçası da yayımlandı.

Oku

Kaynak: ECMI yayın veri tabanı (ISBN 978-3-8258-9628-7); LIT Verlag.

«Meskhetian Turks: An Introduction to their History, Culture and Resettlement Experiences»

Ayşegül Aydıngün ve diğerleri2006Washington, Center for Applied Linguisticsİngilizce

Kısaca

  • Amerika’ya Ahıskalıların kim olduğunu anlatmak — yeni komşular için kısa bir kitap.
  • Baş yazarı — ömrünü halkımızı araştırmaya vermiş sosyolog Ayşegül Aydıngün.
  • ABD’de çocuğunuzun öğretmenine güzel bir hediye.
Ayrıntılar

2004–2006’da binlerce Ahıskalı aile ABD’ye yerleşirken onları karşılayanlar için hazırlanmış tanıtım kitabı: tarih, kültür, aile, gelenekler.

Kaynak: OpenMETU kataloğu (ODTÜ); MENAdoc, Halle Üniversitesi kütüphanesi.

Gazeteler6

Gazetenin bir sayısı, 1903–1905. Kamu malı; tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü), Wikimedia Commons

«Şərqi-Rus» («Şark-i Rus»)

Yayıncı ve başyazar — Mehmed Ağa Şahtahtlı1903–1905TiflisAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • 1891’de «Keşkül» kapandıktan sonra on iki yıl içinde Tiflis’te Türkçe çıkan ilk gazete; haftada üç kez çıkardı.
  • Ömer Faik burada «Ahıska» başlıklı yazılarını yayımladı (1903, 1904).
  • Celil Memmedkuluzade de burada çalıştı; gazete kapanınca matbaasını ikisi birlikte alıp adını «Geyret» koydu.
Ayrıntılar

Sosyal-siyasi ve edebî gazete (12 Nisan 1903 — 28 Ocak 1905). Celil Memmedkuluzade burada editör olarak çalıştı, yazarları arasında Ömer Faik Nemanzade de vardı: «Molla Nasreddin»in gelecekteki iki kurucusu.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Şərqi-rus (qəzet)» maddesi; omarfaig.info — «Kitab, qəzet, jurnal siyahısı».
Kapak: Gazetenin bir sayısı, 1903–1905. Kamu malı; tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü), Wikimedia Commons

Gazetenin bir sayısı, 1906. Tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü); Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

«İrşad»

Yayıncı — Ahmet Bey Ağaoğlu1905–1908BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • Aralık 1905’te, çarın manifestosu basın özgürlüğü vaat ettiğinde başlayan günlük Bakü gazetesi.
  • Yayıncısı Ahmet Bey Ağaoğlu; en tanınmış fıkra yazarı Üzeyir Hacıbeyli idi.
  • Fıkralar yüzünden iki kez kapatıldı — 1907’de geçici, 1908’de sonsuza dek.
Ayrıntılar

Ömer Faik Nemanzade’nin yazdığı Bakü gazetesi.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «İrşad (qəzet)» ve «Ömər Faiq Nemanzadə» maddeleri.
Kapak: Gazetenin bir sayısı, 1906. Tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü); Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

16 Temmuz 1908 tarihli sayı. Tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü); Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

«Tərəqqi» («Terakki»)

Başyazar — Ahmet Bey Ağaoğlu1908–1909BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • İlk sayı 8 Haziran 1908’de çıktı; adının altında «Hürriyet, müsavat, adalet» yazıyordu.
  • Resulzade onu Azerbaycan’daki ilk Avrupa tipi gazete olarak adlandırdı.
  • Yazarları arasında Ömer Faik, Üzeyir Hacıbeyli, Ali Bey Hüseyinzade vardı; Gogol’un «Palto»su ilk kez burada, Hacıbeyli’nin çevirisiyle çıktı.
Ayrıntılar

Ömer Faik Nemanzade’nin yazdığı Bakü gazetesi.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Tərəqqi (qəzet)» ve «Ömər Faiq Nemanzadə» maddeleri.
Kapak: 16 Temmuz 1908 tarihli sayı. Tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü); Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

İlk sayı, 2 Ekim 1915. Kamu malı; tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü), Wikimedia Commons

«Açıq söz» («Açık söz»)

Kurucusu — Mehmet Emin Resulzade1915–1918BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • Günlük Bakü gazetesi; ilk sayı 2 Ekim 1915.
  • Halk ilk kez bu gazetede «müslüman» ve «tatar» yerine «Türk» diye anıldı.
  • Yazarları arasında Ömer Faik vardı; farklı yıllarda editörleri Resulzade ve Üzeyir Hacıbeyli idi.
Ayrıntılar

Ömer Faik Nemanzade’nin yazdığı Bakü gazetesi.

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Açıq söz (qəzet)» ve «Ömər Faiq Nemanzadə» maddeleri.
Kapak: İlk sayı, 2 Ekim 1915. Kamu malı; tarama — Sosyal-Siyasi Belgeler Arşivi (Bakü), Wikimedia Commons

İlk sayı, 15 Eylül 1918. Kamu malı, Wikimedia Commons

«Azərbaycan» («Azerbaycan»)

1918–1920Gence → BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin resmî gazetesi; ilk sayı 15 Eylül 1918’de Gence’de çıktı.
  • İlk editörlerinden biri Üzeyir Hacıbeyli, sonra kardeşi Ceyhun Bey idi.
  • Ömer Faik’in buradaki yazıları arşiv sitesinde toplandı.
Ayrıntılar

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti hükümetinin gazetesi. Ömer Faik’in buradaki yazıları arşiv sitesinde toplandı.

Oku

Kaynak: Azerbaycanca Vikipedi, «Azərbaycan (qəzet, 1918)» maddesi; omarfaig.info, «Azərbaycan» yazıları bölümü.
Kapak: İlk sayı, 15 Eylül 1918. Kamu malı, Wikimedia Commons

İlk sayı, 10 Nisan 1883. Kamu malı, Wikimedia Commons

«Tercüman»

Yayıncı — İsmail Gaspıralı1883–1918BahçesarayTürkçe, Arap harfleriyle (ve Rusça)

Kısaca

  • İsmail Gaspıralı’nın Bahçesaray gazetesi — 35 yıl boyunca imparatorluğun bütün Türkleri okudu.
  • 1900’de Ömer Faik’in «Ahıska’dan» yazısı burada çıktı.
  • 1944’te sürülen iki halkın bağı: Kırım Tatarları ve Ahıskalılar.
Ayrıntılar

Rusya İmparatorluğu Türklerinin başlıca gazetesi; Kırım’da aydınlatıcı İsmail Gaspıralı çıkardı. Genç Ömer Faik burada «Şeki’den» (1898) ve «Ahıska’dan» (1900) yazılarını yayımladı.

Kaynak: Vikipedi, «Terciman» ve «Tərcüman (qəzet)» maddeleri; omarfaig.info — kaynakça.
Kapak: İlk sayı, 10 Nisan 1883. Kamu malı, Wikimedia Commons

Dergiler3

İlk sayı, 1906. Kamu malı, Wikimedia Commons

Molla Nasreddin

Celil Memmedkuluzade, Ömer Faik Nemanzade ve diğerleri1906–1931Tiflis → Tebriz → BaküAzerbaycan Türkçesi, Arap harfleriyle

Kısaca

  • 1906’da Tiflis’te Celil Memmedkuluzade ve Ahıskalı Ömer Faik tarafından kuruldu; onların «Geyret» matbaasında basıldı.
  • Her sayının yarısı resimdi — okuma yazma bilmeyenler de anlasın diye.
  • 1931’e kadar Tiflis, Tebriz ve Bakü’de çıktı; bütün sayılar mnjurnal.az’da.
Ayrıntılar

1906’da Tiflis’te kurulan mizah dergisi. Ahıskalı Ömer Faik Nemanzade kurucularındandır: dergi onun «Geyret» matbaasında basılırdı. Cehalete, batıl inançlara ve zulme güldü — bu yüzden İstanbul’dan Tebriz’e kadar okundu.

Oku

Kaynak: AMEA Füzuli Elyazmaları Enstitüsü — bütün sayıların arşivi (mnjurnal.az); Azerbaycan Milli Kütüphanesi — «Molla Nasreddin 120» sergisi; Wikipedia, «Molla Nasraddin (magazine)».
Kapak: İlk sayı, 1906. Kamu malı, Wikimedia Commons

«Bizim Ahıska»

Editör — Yunus Zeyrek2004’ten beriAnkaraTürkçe

Kısaca

  • Türkiye’de Ahıskalıların dergisi — 2004’ten beri.
  • Yöre tarihi, büyüklerin hatıraları, topluluk haberleri.
  • Editörü — «Ahıska Bölgesi ve Ahıska Türkleri» kitabının yazarı Yunus Zeyrek.
Ayrıntılar

Ahıska tarihi ve kültürü üzerine mevsimlik dergi. Hem akademisyenler hem Ahıskalılar yazdı — örneğin Asif Hacılı’nın «Hatıralarda Ahıska yurdu» (2011).

Kaynak: Derginin sitesi (ahiska.org.tr); A. Hacılı’nın makalesinde 2011 ve 2019 sayılarına atıflar (2022).

«Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi»

Yayıncı — Minara Aliyeva Çınar2021’den beri, yılda iki kezBursaTürkçe, Azerbaycan Türkçesi vb.

Kısaca

  • Tamamen halkımıza ayrılmış bilimsel dergi.
  • Tarih, dil, folklor, aile — farklı ülkelerden bilim insanlarının makaleleri.
  • Hepsi ücretsiz: her makale tam olarak açılır.
Ayrıntılar

Tamamen Ahıska’ya ayrılmış bilimsel dergi (ISSN 2792-0747). Bütün makaleler Zenodo’da CC BY 4.0 lisansıyla açık erişimde. Birkaçı aşağıda, «Makaleler ve araştırmalar»da.

Oku

Kaynak: Uluslararası ISSN merkezi (portal.issn.org); Zenodo.

Makaleler ve araştırmalar10

Neredeyse hepsi açık erişimde: «Oku»ya basın, makale ücretsiz ve tam olarak açılır.

«„Molla Nasreddin“ dergisi nedir?»

Ömer Faik Nemanzadeelyazması, 25 Mayıs 1936AMEA Elyazmaları EnstitüsüAzerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • İlk ağızdan: 1905 Tiflis’inde iki dost sade insanlar için bir dergi çıkarmaya nasıl karar verdi.
  • 1936’da, tutuklanmasından bir yıl önce yazıldı; elyazması Bakü’de korunuyor.
  • Tam metin — «Oku» bağlantısında.
Ayrıntılar

Ömer Faik’in ölümünden bir yıl önce derginin nasıl tasarlandığını, nasıl kurulduğunu ve ne için mücadele ettiğini anlattığı altı sayfalık elyazması. Metin arşiv sitesinde yayımlandı.

Oku

Kaynak: omarfaig.info — «„Molla Nəsrəddin“ nədir?» ve kaynakça.

«Mesheti Türkleri (sorunun tarihî-etnografik çözümlemesi)»

E. H. Paneş, L. B. Yermolov1990«Sovetskaya etnografiya» dergisi, sayı 1Rusça

Kısaca

  • Halkımız üzerine erken Sovyet bilimsel makalelerinden biri — 1990.
  • 1988–1989’da Ahıskalılarla yapılan canlı görüşmelere dayanır.
  • Tam metni ücretsiz — derginin arşivinde.
Ayrıntılar

İki Sovyet etnografın 1989 Fergana olaylarının hemen ardından, 1988–1989 saha malzemelerine dayanarak yazdığı makale: kültür, sürgün tarihi, farklı cumhuriyetlerdeki durum. Halkın kendine verdiği ad — «Türk» — kaydedilmiş.

Oku

Kaynak: «Etnografiçeskoye obozreniye» dergisinin arşivi (Rusya Bilimler Akademisi Etnoloji ve Antropoloji Enstitüsü).

«Between Integration and Resettlement: The Meskhetian Turks»

Oskari Pentikäinen, Tom Trier2004Flensburg, ECMI (Working Paper no. 21)İngilizce

Kısaca

  • Ahıskalılar 2004’te nerede ve nasıl yaşıyordu — ülke ülke.
  • ECMI’nin 2007’deki büyük araştırmasının öncüsü.
  • Tam metni ücretsiz.
Ayrıntılar

Avrupa Azınlık Sorunları Merkezi raporu — 54 sayfa: Ahıskalılar kim, sürgünlerin tarihi, Gürcistan, Azerbaycan, Ukrayna, Rusya, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’deki durum, Ahıska örgütleri.

Oku

Kaynak: Eserin kendisi (ECMI, 2004); kopya — ETH Zürich.

«Ömer Faik Numanzade’nin Ahıska Türklerinin haklarını korumak için verdiği mücadelenin bazı yönleri»

İkram Çınar2024Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 4, s. 1, ss. 17–41Türkçe

Kısaca

  • Ömer Faik yalnızca gazeteci değildi: 1918–1920’de yöresinin savunucusu oldu.
  • Nasıl oldu ve neden başarılamadı.
  • Ömer Faik yazımızın devamı.
Ayrıntılar

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Kafkasya’da imparatorluklar çökerken Ömer Faik’in Ahıskalıların haklarını nasıl savunduğu ve yöre için özel bir statü istediği üzerine makale.

Oku

Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.11382375.

«Ahıska Türklerinin sürgün folklorunun yaratıcılık senkretizmi ve tür tipolojisi»

Asif Hacılı2022Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 2, s. 1, ss. 1–13Azerbaycan Türkçesi

Kısaca

  • «Âşıklar» ve «Masal geceleri» yazılarımızın ana kaynağı.
  • Yörenin âşıkları, derlenen destanlar, sürgünde masalın kaderi.
Ayrıntılar

Yazarın 1986–1990 derlemelerine dayanarak 1944 sonrası Ahıska folkloru üzerine makale: âşıklar, destanlar, masallar, rivayetler ve sürgünde nasıl değiştikleri.

Oku

Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.7537638.

«Ahıska Türklerinin etnik kimliğini korumada bir faktör olarak aile ve akrabalık ilişkileri»

Svetlana Akkiyeva2022Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 2, s. 1, ss. 14–25Türkçe

Kısaca

  • Ahıskalılar birçok ülkede yaşayıp nasıl halk olarak kaldı? Yazarın cevabı — aile ve akrabalık.
  • Kabardey-Balkar’daki ailelerle görüşmelere dayanır.
  • Soy Ağacımızın da varlık nedeni.
Ayrıntılar

Kabardey-Balkar’daki Ahıska aileleri arasında saha araştırması: aile ve akrabalık, halkın seksen yıla yakın dağınık yaşayıp kendini kaybetmemesine nasıl yardım etti.

Oku

Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.7537642.

«Ahıska Türklerinde etnopedagoji bağlamında atasözleri»

Minara Aliyeva Çınar2022Uluslararası Etnopedagoji Dergisi, c. 2, s. 1, ss. 1–17Türkçe

Kısaca

  • İlk ders kitabı olarak atasözü: Ahıska ailelerinde çocuklar böyle büyür.
  • «Atasözleri» bölümümüzün yanında iyi bir okuma.
Ayrıntılar

Ahıska ailelerinde çocukların okuldan önce atasözleriyle nasıl yetiştirildiği: her atasözünün neye değer vermeyi öğrettiği.

Oku

Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.7545244.

«Toplumdilbilim açısından Antalya’da yaşayan Ahıska Türklerinin dil incelemesi»

Elif Aydın2022Uluslararası Ahıska Araştırmaları Dergisi, c. 2, s. 2, ss. 63–82Türkçe

Kısaca

  • Ağzımız bir dilbilimcinin gözüyle — «oḫiyer», «çoḫ», «doḳḳuz».
  • «Ahıska ağzı» yazımızın ana kaynağı.
Ayrıntılar

Antalya’daki Ahıskalılar nasıl konuşuyor: ağzımızı ayıran sözcükler ve sesler, Türkiye Türkçesi yanında nasıl değiştiği.

Oku

Kaynak: Zenodo, CC BY 4.0 lisansı, DOI 10.5281/zenodo.7537751.

«Türkiye’de yaşayan Ahıska Türklerinin halk müziği kültürleri üzerine bir inceleme»

Murat Karabulut, Berkay Gençer2022ZfWT, c. 14, s. 2, ss. 131–154Türkçe

Kısaca

  • Ahıska türküleri — «Gelin hoş geldin»den «Merhaba»ya — notalarıyla.
  • Ramazan ve âşıklar yazılarımızın kaynağı.
Ayrıntılar

Kuzeydoğu Türkiye’de Ahıska müziği üzerine saha araştırması: düğün türküleri, Ramazan kasideleri, âşıklar, çalgılar, derlenen türkülerin notaları.

Oku

Kaynak: Eserin kendisi, DOI 10.46291/ZfWT/140207.

«Honaz’da yaşayan Ahıska Türklerinin düğün törenleri üzerine bir araştırma»

Habibe Kahvecioğlu Sarı2017SOBİDER, c. 4, s. 13, ss. 205–215Türkçe

Kısaca

  • Ahıska düğünü adım adım — 2015’te kaydedildiği gibi.
  • «Toy: Ahıska düğünü» yazımızın ana kaynağı.
Ayrıntılar

Honaz’daki (Denizli) Ahıska düğünleri üzerine fotoğraflı saha araştırması: leçeg, katha, temenni, tamada, gelinin beline ekmek, kapıya bal.

Oku

Kaynak: Pamukkale Üniversitesi açık arşivi (GCRIS).

Mirası nerede okumalı

Çevrimiçi — taramalar, makaleler, veri tabanları

Arşivlerde — yazılı başvuruyla ya da okuma salonunda

  • Devlet Arşivleri Başkanlığı

    Osmanlı Arşivi: 1828’e kadar Ahıska paşalığı belgeleri — tahrirler, fermanlar, vakıflar.

  • Azerbaycan Millî Arşivi

    Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918–1920) fonları — aralarında Ahmet Bey Pepinov’un da bulunduğu Ahıskalıların çalıştığı belgeler.

Bütün adresler doğrulandı. Yeni bir arşiv ya da tarama bulduysanız bize anlatın.