Bu tablolar nedir

«1869–1926 yılları arası Ahıska nüfus dağılımı» tablolarını halkımız hakkında çıkan bir Türk dergisi yeniden yayımladı. Beş ilçenin her köyü için iki nüfus sayısı vardır — 1869 sayımına ve 1926 sayımına göre — ve halklara göre dağılım: Türk, Gürcü, Kürt, Terekeme, Ermeni, diğer. Tablolar iki kaynağa dayanır: Tiflis Guberniyası’nın toplam nüfus verileri (Tiflis, 1870) ve Gürcistan SSC’nin ilçe ve köylere göre 1926 sayımı (Tiflis, 1930). Bunları tarihçi Arif Yunusov «Mesket Türkleri: iki kez sürgün edilmiş halk» (Bakü, 2000) kitabında bir araya getirdi.

İlçelere göre toplamlar

  • Ahıska — 1869: 21.872 kişi, Türk: 8.233; 1926: 38.898 kişi, Türk: 17.221
  • Adigön — 1869: 8.604 kişi, Türk: 7.493; 1926: 29.336 kişi, Türk: 19.664
  • Aspinza — 1869: 8.949 kişi, Türk: 5.534; 1926: 21.149 kişi, Türk: 7.995
  • Ahılkelek — 1869: 4.976 kişi, Türk: 1.322; 1926: 9.742 kişi, Türk: 3.566
  • Bogdanovka — 1869: 2.073 kişi, Türk: 371; 1926: 3.285 kişi, Türk: 634
  • Beş ilçe toplam — 1869: 46.474 kişi, Türk: 22.953; 1926: 102.410 kişi, Türk: 49.080

Sayılar tabloların toplam satırlarından alındı. 1870, 1930 ve 2000 tarihli kitapları henüz elimizde tutmadık; bu yüzden bunlar «Yunusov’un tablolarına göre» bilgilerdir, asıl kaynakla bizim karşılaştırmamız değil.

Ne görülüyor

  • Türklerin sayısı iki katına çıktı: yalnızca bu beş ilçede 1869’da yaklaşık 23 bin, 1926’da yaklaşık 49 bin.
  • Adigön en «Türk» ilçe: 1926’da nüfusun üçte ikisi Türk.
  • Ahıska şehrinin kendisinde 1869’da sakinlerin neredeyse tamamı Türk değil «diğer» olarak yazılmış. Tabloları yayımlayan dergi bunu şöyle açıklar: o dönemin Rus kaynakları «Türk» kelimesini yazmaktan kaçınmış, insanları başka adlarla kaydetmiştir. Bu yüzden erken sayımlardaki Türk sayısı büyük ihtimalle eksiktir.
  • İkinci sayımdan 18 yıl sonra, Kasım 1944’te, bu köylerin bütün Türkleri sürüldü.

Bu sayılar nasıl okunmalı

XIX. ve XX. yüzyıl başı sayımları insanları dine, dile ve sayım görevlisinin nasıl yazdığına göre ayırırdı. Aynı aileler farklı yıllarda farklı sütunlara düşebilirdi. Bunlar köyler ve yıllar hakkında sayılardır, kişinin kendini ne saydığı hakkında değil: kim olduğumuzu halkın kendisi söyler.

Kendi köyünüz

Köyünüzde kaç ev olduğunu ve büyüklerin ona ne dediğini biliyorsanız, Akrabalarımı arıyorum bölümünde anlatın ya da bir büyüğün sesini kaydedin: canlı hafıza her tabloyu düzeltir.