Kür kıyısında iki ordu
1828 yazında, Osmanlı-Rus savaşının en kızgın döneminde General Paskeviç’in ordusu Ahılkelek’ten yaklaşık 70 kilometreyi üç günde aşarak Ahıska önlerine geldi. 4 Ağustos’ta Köse Mehmed Paşa’nın Osmanlı ordusu şehre ulaşıp Kür nehri kıyısında konakladı. 7 Ağustos’taki takviyeden sonra Rusların sayısı 10 bini aştı; Osmanlı ordusu ise yaklaşık 30 bin kişiydi.
Savunanların sözü
İngiliz tarihçi John Baddeley, 1908’de yayımlanan «The Russian Conquest of the Caucasus» adlı eserinde şehir halkının kendine güvenini şöyle aktarır:
«Gökteki Ay’ı Ahıska’nın camisindeki hilalden daha kolay sökebilirsiniz!»
Savaş ve hücum
8 Ağustos’ta Ruslar şehri bombalamaya başladı. 9 Ağustos’taki meydan savaşında Osmanlı ordusu yenildi; bacağından yaralanan Köse Mehmed Paşa beş bin askerle kaleye girmeyi başardı. Bombardıman 14 Ağustos’a kadar sürdü, hücum 15’inde başladı ve şehir 16 Ağustos sabahı alındı. Evler harabeye dönmüştü. Paskeviç’in «Tifliskiye Vedomosti» gazetesindeki haberinde beş bin kişinin öldüğü bildiriliyordu.
Sonrası
1829 Edirne Antlaşması ile Ahıska Rusya’da kaldı, halkın birçoğu Erzurum’a göçtü. Ayrıntılar: «Ahıska: 1829’a kadar bölgenin tarihi».