Nereye dağıldık
Halkın hemşerileri
Kasım 1944’te trenler aynı köylerden insanları ülkenin farklı uçlarına götürdü. Bugün halk dokuz diyarda yaşıyor — ve her biri bir gün kendi aksakallarını seçecek.
8
dağılış ülkesi
Halkın yolu
1944 — bugünSürgün
Birkaç kasım gününde 212 köyden bütün halk götürüldü — yaşlılar, kadınlar, çocuklar. Yük vagonlarında yaklaşık bir ay — Özbekistan’a, Kazakistan’a ve Kırgızistan’a.
92.307 kişi · 212 köy
Kaynaklar ↓Sürgün
Birkaç kasım gününde 212 köyden bütün halk götürüldü — yaşlılar, kadınlar, çocuklar. Yük vagonlarında yaklaşık bir ay — Özbekistan’a, Kazakistan’a ve Kırgızistan’a.
92.307 kişi · 212 köy
Kaynaklar ↓Çizgiler trenlerin yolunu değil, yönleri gösteriyor. Sayılar aşağıdaki kronikteki kaynaklara göre.
Dağılış kroniği
194414–26 Kasım
Sürgün
Operasyon 14–26 Kasım 1944’te yapıldı. Hazırlık için saatler verildi; erkeklerin çoğu o sırada cephedeydi. Ahıska Türkleriyle birlikte Kürtler ve Hemşinliler de sürüldü. NKVD verilerine göre 92.307 Türk sürüldü; Özbek SSC’ye 52.163, Kazak SSC’ye 25.598, Kırgız SSC’ye 10.546 kişi yerleştirildi. Son trenler Ocak 1945 sonunda Taşkent’e ulaştı. Farklı hesaplara göre 12.500 ile 15.000 arasında insan yolda ve ilk yıllarda hayatını kaybetti.
195628 Nisan
Özel rejim kalktı
SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu’nun 28 Nisan 1956 tarihli kararnamesi Türkler, Kürtler ve Hemşinliler üzerindeki özel iskân kısıtlamalarını kaldırdı. Sürgünde el konulan mallar iade edilmedi, sürüldükleri yerlere dönüşe de izin verilmedi. Daha önce, 1948’de, sürgün edilenlerin yerleştirildikleri yerlerde sonsuza dek kalacağına dair bir kararname çıkmıştı.
196830 Mayıs
Her yerde — evden başka
30 Mayıs 1968 kararnamesi sürgünü kabul etti, ama sürgün edilenlerin Orta Asya’da «kök saldığını» ileri sürdü. Bu yıllarda halk dönüş istemekten vazgeçmedi: kurultaylar toplandı, Moskova’ya mektuplarla heyetler gitti. Ahıska’ya dönüşe yine izin verilmedi.
1989Mayıs — Haziran
Fergana
1989 yazında ordu Fergana Vadisi’nden 17 bin Ahıska Türkünü tahliye etti; ardından on binlercesi daha Özbekistan’dan ayrıldı. Azerbaycan’da aileler Saatlı, Sabirabad, Haçmaz’a yerleşti; Rusya’da Kuban’a, Rostov ve Belgorod bölgelerine, Kabardey-Balkar’a; bir kısmı Kazakistan ve Kırgızistan’a, 1990’da da Ukrayna’nın güneyine göçtü. 14 Kasım 1989’da SSCB Yüksek Sovyeti halkların zorla yerinden edilmesini yasa dışı ve suç olarak tanıdı.
19922 Temmuz
Türkiye
2 Temmuz 1992 tarihli 3835 sayılı «Ahıska Türklerinin Türkiye’ye Kabulü ve İskânına Dair Kanun». Bu kanunla ve sonrasında yaklaşık 50 bin kişi Türkiye’ye göç etti: Bursa, İstanbul, İzmir, Antalya, Aydın, Çanakkale, Denizli ve diğer şehirlere.
2004–2007Şubat 2004 — 2007
Okyanusun ötesine
Şubat 2004’te ABD, Krasnodar bölgesindeki Ahıska Türkleri için bir yeniden yerleşim programı açtı. 2007’de kapanana kadar yaklaşık 12 bin kişi mülteci statüsü aldı; diğer hesaplara göre toplam 14 bin kadar kişi geldi. Bugün topluluklar Ohio, Georgia, Kentucky, Pennsylvania ve diğer eyaletlerde yaşıyor.
200711 Temmuz
Eve dönüş yolu
Gürcistan’ın 11 Temmuz 2007 tarihli «20. yüzyılın 40’lı yıllarında eski SSCB tarafından Gürcistan SSC’den zorla sürülen kişilerin geri dönüşü hakkında» kanunu. Geri dönen statüsü vatandaşlığa kolay bir yol açıyordu. Yaklaşık 5.800 aile başvurdu, ama belgelerdeki zor şartlar yüzünden az kişi başvurusunu tamamlayabildi.
201525 Aralık
Donbas’tan Anadolu’ya
Türkiye, Donetsk ve Luhansk’tan gelen aileler için konut yaptı: ilk göçmenler 25 Aralık 2015’te Erzincan’a ulaştı. İskân planına göre 595 aile Üzümlü’ye, 72–82 aile Van Gölü kıyısındaki Ahlat’a.
bugün neredeyiz
Bir halk — çok ev
Sayımlara göre: Rusya (2021) — kendini Türk ya da Ahıska Türkü olarak tanımlayan 120.800 kişi; Kazakistan (2021) — 85.478; Kırgızistan (2022) — 45.899. Azerbaycan’da «Vatan» derneğinin tahminiyle 100 binden fazla (sayımlarda birçoğu Azerbaycanlı olarak yazıldı). Türkiye’de on binlerce, ABD’de 2004–2007’de gelen 12 binden fazla kişi ve çocukları. Kesin toplam sayıyı kimse bilmiyor.
Tarihî vatan
Ahıska
Kür üzerindeki dağlar — her şeyin başladığı toprak
Şimdi neredeyiz
Türkiye
İstanbul ve Bursa’nın minareleri — en büyük topluluk burada yaşıyor
Büyük topluluk
Qazaqstan
Bozkır ve atlar — Kazak toprağı 1944 trenlerini karşıladı
Büyük topluluk
Россия
Kuban ve Rostov’un ayçiçekleri — bugün orada binlerce aile yaşıyor
Büyük topluluk
Azərbaycan
Odlar Yurdu — ana dil çok yakında
Büyük topluluk
Oʻzbekiston
Tandırdan sıcak nan — Fergana sürgünden sonraki ilk evdi
Kayda değer topluluk
Кыргызстан
Ala-Too üzerinde kartal — memlekete benzeyen dağlar
Kayda değer topluluk
USA
Dayton, Atlanta, Kentucky — topluluk 2004’ten sonra büyüdü
Kayda değer topluluk
Україна
Buğday tarlaları — aileler 1989 Fergana’sından sonra buraya kaçtı
Küçük gruplar hâlinde dağınık
Burada yalnızca ülkeler ve sayılar var. Ülkelere göre insan listesi ne sitede ne de altyapısında var: «kim Ahıskalı ve nerede yaşıyor» listesi bir kez halkımızın felaketi oldu.